ชุมชนโบราณของกลุ่มชาติพันธุ์ไท - ลาว ที่สัมพันธ์กับนิเวศวิทยาวัฒนธรรมปลาไหลในราชอาณาจักรไทยและสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว

Ancient communities of Tai-Lao ethnic groups relating to eel - cultural ecology in the Kingdom of Thailand and Lao people’s democratic republic

Name: ศรัณย์ ศิลาเณร

Address: 64 ถนนยุทธนา ตาบลในเมือง อาเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ 32000

keyword: นิเวศวิทยา

Classification :.DDC: 597.432

; วัฒนธรรม

; ปลาไหล

Abstract: การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาบริบทชุมชนโบราณ และนิเวศวิทยาวัฒนธรรมปลาไหลของกลุ่มชาติพันธุ์ไท - ลาวในจังหวัดสุรินทร์ ราชอาณาจักรไทย 2) ศึกษาบริบทชุมชนโบราณ และนิเวศวิทยาวัฒนธรรมปลาไหลของกลุ่มชาติพันธุ์ลาวแขวงจำปาสัก สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว 3) วิเคราะห์องค์ประกอบของชุมชนโบราณที่สัมพันธ์กับนิเวศวิทยาวัฒนธรรมปลาไหลในราชอาณาจักรไทย และ 4) จัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายพัฒนาสังคมวัฒนธรรมปลาไหลกลุ่มชาติพันธุ์ไท - ลาว ที่สัมพันธ์กับนิเวศวิทยาในราชอาณาจักรไทย เป็นการวิจัยแบบผสานวิธี โดยดำเนินการศึกษา 3 ขั้นตอน คือ 1) ศึกษาบริบทชุมชนโบราณในราชอาณาจักรไทย และสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว 2) ศึกษานิเวศวิทยาวัฒนธรรมปลาไหลของกลุ่มชาติพันธุ์ไท - ลาวในจังหวัดสุรินทร์ ราชอาณาจักรไทย และแขวงจำปาสัก สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว และ 3) วิเคราะห์องค์ประกอบของชุมชนโบราณที่สัมพันธ์กับนิเวศวิทยาวัฒนธรรมปลาไหลในราชอาณาจักรไทย และจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายพัฒนาสังคมวัฒนธรรมปลาไหลกลุ่มชาติพันธุ์ไท - ลาว ที่สัมพันธ์กับนิเวศวิทยาในราชอาณาจักรไทย การวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์ ผู้นำ ผู้อาวุโส ปราชญ์ และผู้นำในการประกอบพิธีกรรม ในราชอาณาจักรไทย จำนวน 8 คน และสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว จำนวน 10 คน ส่วนการวิจัยเชิงปริมาณเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการใช้แบบสอบถามชุมชนโบราณที่สัมพันธ์กับนิเวศวิทยาวัฒนธรรมปลาไหลในราชอาณาจักรไทย จากกลุ่มตัวอย่าง จำนวน 500 คน นำข้อมูลมาวิเคราะห์องค์ประกอบ เพื่อให้ได้องค์ประกอบหลักออกมาแล้วนำไปจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบาย ผลการวิจัย พบว่า 1. เป็นชุมชนที่มีลักษณะเป็นเนินดินมีคูน้ำคันดินล้อมรอบพื้นที่ พบศาสนสถาน และหนองน้ำโดยรอบ โดยชาวบ้านมีการนำภูมิปัญญาในการบูรณาการทรัพยากรที่มีอยู่ในชุมชนได้อย่างลงตัวสามารถบ่งบอกถึงความสัมพันธ์ในมิติทางสังคมของคนในชุมชน รวมถึงสะท้อนการมีส่วนร่วมและปฏิสัมพันธ์ทางสังคมของคนในลุ่มแม่น้ำมูลได้เป็นอย่างดี โดยเฉพาะในระบบนิเวศ ทรัพยากรชีวภาพ เศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม การเมืองการปกครอง สภาพแวดล้อมทางกายภาพของหมู่บ้านและเรือน รวมถึงวิธีการจัดการและแนวความคิดใหม่ๆ ที่นำมาใช้หรือประยุกต์ใช้อย่างมีระบบกับกลุ่มชาติพันธุ์ไท - ลาว 2. เป็นชุมชนที่สร้างบ้านเรือนอยู่ติดลุ่มแม่น้ำ และเป็นชุมชนที่มีนิเวศวัฒนธรรมที่คล้ายคลึงกันกับบ้านยะวึก ตำบลยะวึก อำเภอชุมพลบุรี จังหวัดสุรินทร์ ราชอาณาจักรไทย โดยเฉพาะในระบบนิเวศ ทรัพยากรชีวภาพ เศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม การเมืองการปกครอง สภาพแวดล้อมทางกายภาพของหมู่บ้านและเรือน รวมถึงวิธีการจัดการและแนวความคิดใหม่ๆ ที่นำมาใช้หรือประยุกต์ใช้อย่างมีระบบกับกลุ่มชาติพันธุ์ลาว และเป็นชุมชนที่มีระบบนิเวศของพื้นที่ที่มีความอุดมบูรณ์แห่งหนึ่ง สภาพพื้นที่รอบหมู่บ้านมีบึงเกียดโง้ง มีสภาพภูมิอากาศร้อนชื้น เป็นที่ราบสลับเนินเขาเล็กน้อย ซึ่งเป็นพื้นที่ ชุ่มน้ำขนาดใหญ่ ทำให้ชุมชนแห่งนี้มีระบบนิเวศที่มีความอุดมสมบูรณ์ เป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์นานาชนิด เป็นแหล่งอาหารที่สำคัญของชุมชน 3. องค์ประกอบของชุมชนโบราณที่สัมพันธ์กับนิเวศวิทยาวัฒนธรรมปลาไหลในราชอาณาจักรไทย มีจำนวน 4 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) ป่า คูน้ำ คันดิน คันนา และโคก คือ องค์ประกอบสำคัญของระบบนิเวศชุ่มชื้นแก่ชุมชนวัฒนธรรมปลาไหล 2) ดินพรุหรือดินอินทรีย์จำเป็นต้องหล่อเลี้ยงด้วยน้ำและ ปลาไหล จึงควรอนุรักษ์คูน้ำคันดินโบราณและพัฒนาโคกหนองนาเพื่อส่งเสริมห่วงโซ่อาหาร 3) ในเทศกาลปลาไหล ส่วนราชการควรรณรงค์ให้ความหมายตรีมูรติและกุดเพื่อสนับสนุนอาชีพปลาไหลเลี้ยงและเครื่องปั้นดินเผา และ 4) กลไก “บวร” (บ้าน-วัด-ส่วนราชการ) ควรใช้ “ปล่อยปลาไหล” เป็นตัวชี้วัดเพื่ออนุรักษ์ความคงอยู่ของชุมชนโบราณ 4. ข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อพัฒนาสังคมวัฒนธรรมปลาไหลกลุ่มชาติพันธุ์ไท - ลาว ที่สัมพันธ์ระบบนิเวศวิทยาในราชอาณาจักรไทย มีทั้งหมด 6 นโยบาย ได้แก่ 1) นโยบายส่งเสริมและสนับสนุนให้มีป่า คูน้ำ คันดิน คันนา และโคกในชุมชนไท-ลาว 2) นโยบายส่งเสริมและสนับสนุนชุมชนสังคมวัฒนธรรมปลาไหลให้ถูกทาง 3) นโยบายส่งเสริมและสนับสนุนให้มีป่า มีความรู้เพื่อรักษาระบบนิเวศ ชุ่มชื้น 4) นโยบายส่งเสริมและสนับสนุนให้ประชาชนรู้จัก “การเลี้ยงดิน” หรือทำดินพรุ ทั้งในชุมชนโบราณ และโครงการ (ส่วนบุคคล) โคกหนองนา 5) นโยบายส่งเสริมและสนับสนุนเทศกาลปลาไหลชุมพลบุรี ให้ความหมายกุดและตรีมูรติเพื่อลดการไล่ล่า แต่เลี้ยงปลาไหลแทน และ 6) นโยบายส่งเสริมและสนับสนุนให้ใช้กลไก “บวร” บ้าน-วัด-ส่วนราชการ รณรงค์ค่านิยม “การปล่อยปลาไหล” เพื่อความคงอยู่ของชุมชนโบราณและโคกหนองนาโมเดล และการใช้ยุทธศาสตร์เพื่อการพัฒนาชุมชนวัฒนธรรมปลาไหลหรือชุมชนโบราณทั่วไปหรือส่วนบุคคลภายใต้โครงการโคกหนองนาโมเดล ได้แก่ วัฏจักรนาฬิกาชีวิตของชุมชนโบราณ ที่ขับเคลื่อนอย่างเป็นระบบด้วย 12 คำสำคัญ ได้แก่ นิเวศวิทยาวัฒนธรรมปลาไหล ชุมชนโบราณ ภูมินิเวศวิทยาวัฒนธรรม คูน้ำคันดิน คันนา โคกหนองนา ระบบนิเวศชุ่มชื้น ปลาไหลในห่วงโซ่อาหาร ดินพรุหรือดินอินทรีย์ หรือการเลี้ยงดิน หัวเชื้อเครื่องปั้นดินเผา กลไก “บวร” การปล่อยปลาไหล และความคงอยู่ของชุมชนโบราณ This research aimed at: 1) studying the ancient community contexts and eel-cultural ecology of Tai-Lao ethnic groups in Surin province, the Kingdom of Thailand ; 2) studying the ancient community contexts and eel-cultural ecology of Lao ethnic groups in Champasak Province, Lao People’s Democratic Republic ; 3) analyzing the ancient community components related to eel-cultural ecology in the Kingdom of Thailand; and 4) making the policy proposal for developing the eel-cultural society of Tai-Lao ethnic groups related to ecological system in the Kingdom of Thailand. This research applied the mixed research methods and was conducted in 3 steps as follows: 1) studying the context of the ancient community in the Kingdom of Thailand and the Lao People's Democratic Republic. 2) studying the ancient community contexts and eel-cultural ecology of Tai-Lao ethnic groups in Surin province, the Kingdom of Thailand and Champasak province, Lao People’s Democratic Republic. 3) analyzing the ancient community components related to eel-cultural ecology in the Kingdom of Thailand and make the policy proposals for developing the eel-cultural society of Tai-Lao ethnic groups related to ecology in the Kingdom of Thailand. The qualitative data of this research were collected from interviewing 8 Thai and 10 Lao informants who were leaders, seniors, local wisdom persons, and ritual leaders. The quantitative data were collected from 500 participants by using questionnaires on ancient community related to eel-cultural ecology in the Kingdom of Thailand. The data were then analyzed in order to get the main components and use them to make policy proposals. Research results were found as the followings : 1. The ancient community contexts were found that the communities were surrounded by ditches, ridges, religious places and swamps. Villagers apply wisdoms of knowledge to suitably integrate with natural resources, which indicate the relationship of social dimension in the communities. Besides, there are good social participation and interaction of villagers in Mun River Basin, especially in ecosystem, biological resources, economy, society, cultures, politics, governance, village and house surroundings, including managements and new concepts in order to apply systematically in Tai-Lao ethnic groups. 2. The communities were settled by river basin and have their cultural ecology similarly to Yawuek village, Yawuek sub-district, Chumphon Buri district, Surin province, the Kingdom of Thailand, especially in ecosystem, biological resources, economy, society, politics, governance, physical environment of village and house surrounding, including managements and concepts to apply systematically in Lao ethnic groups. Besides, the communities were surrounded with fertile lands having Bueng Keadngong swamp, tropical atmosphere, flat area alternating small hills, and big watershed, which create abundant ecosystem providing plentiful animals and foods for the communities. 3. The ancient community components relating to eel-cultural ecology in the Kingdom of Thailand comprise 4 components: (1) Forest, ditch, ridge, rice field ridge and mound are the main components of moisture ecology system of eel-cultural community; (2) Peat soil or organic soil is assisted by water and eel, so there should be the ancient ditch conservation and the development of Kok Nong Na (mound-swamp-rice field) for supporting food chains; (3) In eel festival, governmental organizations should campaign for creating Trimurti and Gud for supporting the occupations of eel aquaculture and pottery; and (4) The mechanism of “BOWON” (House-Temple-Governmental Organizations) should be “eel releasing” in order to be an indicator for conserving the persistence of the ancient community. 4. The policy proposals for developing the eel-cultural society of Tai-Lao ethnic groups relating to ecological system in the Kingdom of Thailand comprises 6 policies: (1) policy promoting and supporting creations of forest, ditch, ridge, rice field ridge and mound in Thai-Lao communities ; (2) policy promoting and supporting eel cultural society appropriately ; (3) policy promoting and supporting creations of forest and knowledge for wetland ecology conservation ; (4) policy promoting and supporting people to know “soil fertilizing” or peat soil in both ancient communities and private projects of of Kok Nong Na (mound-swamp-rice field) ; (5) policy promoting and supporting the Chumphon Buri eel festival for meanings of Trimurti and Gud (Oxbow Lake) for reducing hunting but domesticating eels ; and (6) policy supporting and promoting by using the mechanism of “BOWON” (House-Temple-Governmental Organizations) for campaigning the value of “eel releasing” in order to persist the ancient communities and Kok Nong Na (mound-swamp-rice field) and, the developing eel-cultural community or general ancient community or personnel under the project of Kok Nong Na Model (mound-swamp-rice field model), such as life clock cycle of ancient community, which is systematically driven by 12 keywords as the followings: eel-cultural ecology, ancient community, cultural geo- ecology, ditch-ridge-rice field ridge, Kok Nong Na (mound-swamp-rice field), moisture ecological system, eel in food chain, peat soil or organic soil or soil raising, leavening agent, pottery, mechanism of “BOWON”, eel releasing, and persistence of the ancient community.

มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์. สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: สุรินทร์

Email: arit@srru.ac.th

Name: ปิยศักดิ์ สีดา

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: กิ่งเพชร ส่งเสริม

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: ทองอินทร์ ไหวดี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2564

Modified: 2566-09-23

Issued: 2566-09-23

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

CallNumber: 597.432 ศ17ช

tha

DegreeName: ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต

Level: ปริญญาเอก

Descipline: ยุทธศาสตร์การพัฒนาภูมิภาค

Grantor: มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

©copyrights มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	SRRUThesis2566-29.pdf	34.43 MB	16	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.025242 วินาที