วัฒนธรรมการไกล่เกลี่ยที่สัมพันธ์กับสุขภาวะทางจิตของคู่กรณีคดีแพ่งใน ราชอาณาจักรไทยและสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว

mediation cultures relating to Psychological health of civil cases in the kingdom of Thailand and Lao people’s democratic republic

Name: อุษา การเพียร

Address: บ้านเลขที่ 68/13-14 ถนนสังขกาจประชานุสรณ์ ตำบลนางรอง อำเภอนางรอง จังหวัดบุรีรัมย์ 31110

keyword: สุขภาพจิต

Classification :.DDC: 347.09

; สภาวะทางจิต

Abstract: งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาวัฒนธรรมการไกล่เกลี่ยของเจ้าหน้าที่ไกล่เกลี่ยเพื่อ สุขภาวะทางจิตของคู่กรณีคดีแพ่งในราชอาณาจักรไทยและสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว(สปป.ลาว) 2) ศึกษารายกรณีเกี่ยวกับสุขภาวะทางจิตของครอบครัวหรือชุมชนปลอดคดีในราชอาณาจักรไทยและ สปป.ลาวและ 3) วิเคราะห์องค์ประกอบวัฒนธรรมการไกล่เกลี่ยที่สัมพันธ์กับสุขภาวะทางจิตของคู่กรณีคดีแพ่งในราชอาณาจักรไทยและจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายวัฒนธรรม การไกล่เกลี่ยเพื่อสุขภาวะทางจิตของคู่กรณีคดีแพ่งในราชอาณาจักรไทย โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัย แบบผสานวิธีเชิงคุณภาพและปริมาณ การวิจัยเชิงคุณภาพแบบชาติพันธุ์วรรณนา ใช้วิธีการสังเกตแบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วม และการสัมภาษณ์แบบเจาะลึก ผู้ให้ข้อมูลหลักคือ เจ้าอาวาส ผู้ใหญ่บ้าน ผู้นำท้องถิ่น คู่กรณี และบุคคลทั่วไป โดยคัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง จากราชอาณาจักรไทยที่อำเภอปะคำ นางรอง และเมืองบุรีรัมย์ 35 คน และ สปป.ลาว จากแขวงสะหวันนะเขต คำม่วน จำปาสัก และสาละวัน 20 คน การวิจัยเชิงปริมาณโดยการใช้วิธีสุ่มตัวอย่างแบบง่าย 500 คนจากอำเภอนางรอง ปะคำ เมืองบุรีรัมย์ และหมู่บ้านศีล 5 จังหวัดบุรีรัมย์ ราชอาณาจักรไทย วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้โปรแกรมสำเร็จรูปทางสังคมศาสตร์ SPSS Statistics Version 24 นอกจากนี้ยังมีวิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหาและวิเคราะห์องค์ประกอบเพื่อจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายต่อไป ผลการศึกษาพบว่า 1. วัฒนธรรมการไกล่เกลี่ยที่สัมพันธ์กับสุขภาวะทางจิตของคู่กรณีคดีแพ่งในราชอาณาจักรไทย โดยมีวัฒนธรรม พุทธศาสนาและประเพณีฮีตคองโบราณเป็นตัวชี้วัดในการดำรงชีวิตอยู่ร่วมกันในสังคมมีการนับถือและให้ความศรัทธาพุทธศาสนา วัดจึงเป็นศูนย์กลางแห่งแรงศรัทธาตามสภาพสังคมและความเชื่อของชาวไทยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (ชาวอีสาน) จึงได้ชื่อว่าเป็น “หมู่บ้านศีล 5” ส่วน สปป.ลาว พบว่ามีการนับถือและศรัทธาประเพณีฮีตคองโบราณที่มีความเข้มแข็ง ไม่มีปัญหาเรื่องละเมิดเสรีภาพทางกาย โดยตรากฎหมายให้ความสำคัญแก่ผู้ไกล่เกลี่ยตั้งแต่ระดับหมู่บ้านขึ้นไปใช้ตัวชี้วัดคำว่า “ปลอดคดี” ในการประเมินการพัฒนาชุมชนหมู่บ้าน ปรากฏว่าประมาณ 80 เปอร์เซ็นต์ เป็นหมู่บ้านปลอดคดี 2. ผลการศึกษารายกรณีเกี่ยวกับสุขภาวะทางจิตของครอบครัวหรือชุมชนปลอดคดีในราชอาณาจักรไทยและ สปป.ลาว จากการศึกษาพบว่าทั้ง 2 ประเทศมีแบบแผนของการไกล่เกลี่ยแบบพุทธสันติวิธี ยึดมั่นในพระธรรมคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ใช้วัฒนธรรมฮีตคองโบราณ แต่ชาวสปป.ลาวจะเคร่งครัดฮีตคองโบราณมากกว่า ในราชอาณาจักรไทย มีวัดเป็นศูนย์รวมจิตใจของชุมชน มีความรักปรองดองกัน ประชาชนให้ความสำคัญของผู้ใหญ่บ้าน ผู้เฒ่าผู้แก่ที่นับถือโดยเฉพาะอย่างยิ่งเจ้าอาวาสจะมีบทบาทในการไกล่เกลี่ย โดยประยุกต์ใช้หลักคำสอนของพระพุทธเจ้าเพื่อยุติข้อพิพาทตั้งแต่ต้นเหตุ คดีจึงไม่ต้องขึ้นศาล ชาวไทยมี “หมู่บ้านศีล 5” มีชุมชนดำเนินชีวิตแบบเศรษฐกิจพอเพียง ปฏิบัติตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าอย่างเคร่งครัด ใช้วัฒนธรรมฮีตคองโบราณ วัฒนธรรมฮีตคองไกล่เกลี่ยภายใต้หมู่บ้านศีล 5 ทำให้บ้าน-วัด-ชุมชน อยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข ปัจจุบันไทย มีหมู่บ้านศีล 5 ทั้งสิ้น 1,846 แห่ง สปป.ลาว มีการปกครองแบบกระจายอำนาจไปยังมีแนวโฮมบ้าน (ปราชญ์ท้องถิ่นเกี่ยวกับฮีตคอง) ผู้นำท้องถิ่น สมาพันธ์แม่บ้านหญิง สมาพันธ์หนุ่มสาว ทหารและตำรวจที่เกษียณอายุราชการแล้ว ฯลฯ ที่สำคัญที่สุดมีคณะกรรมการหมู่บ้านในการไกล่เกลี่ย ทำให้ คดีแพ่งของลาวไกล่เกลี่ยสำเร็จตั้งแต่ชั้นหมู่บ้าน จึงเป็นเหตุให้มี “หมู่บ้านปลอดคดี” เกิดขึ้นมากมาย หมู่บ้านปลอดคดีจะสังเกตเห็นสัญลักษณ์ ดาว ที่ป้ายประกาศประจำหมู่บ้าน เช่นเขียนคำว่า 3 ดาว 4 พัฒนา นอกจากนี้ชาวลาวยังมีวิถีชีวิตที่ใช้วัฒนธรรมฮีตคองโบราณที่เข้มแข็ง เชื่อกฎแห่งกรรม มีหิริ โอตตัปปะ ยึดระเบียบของหมู่บ้าน ทำให้สามารถไกล่เกลี่ยคดึแพ่งได้โดยง่าย 3. การวิเคราะห์องค์ประกอบของวัฒนธรรมการไกล่เกลี่ยที่สัมพันธ์กับสุขภาวะทางจิตของคู่กรณีคดีแพ่งในราชอาณาจักรไทย มี 5 องค์ประกอบ คือ 1) “บวร”เป็นกลไกส่งเสริมสุขภาวะ ทางจิตและแบบแผนจารีตฮีตคองและมีอิทธิสำเร็จประโยชน์วัฒนธรรมการไกล่เกลี่ยแนวพุทธวิธี ในหมู่บ้านศีล 5 และปลอดคดี 2) ผู้นำตามคุณสมบัติมโหสถบัณฑิตหรือพระอริยเจ้าย่อมมีพลังพิเศษใช้ปิยวาจาสร้างความศรัทธาสันโดษและอภัยทานแก่คู่กรณี 3) ธรรมะคือธรรมชาติสอนให้มีการวิเคราะห์ทุกข์ อารมณ์ และกิเลสร่วมกัน เพื่อลดทิฐิมานะและเพิ่มความเป็นกลาง 4) การยกย่องศาสนาอยู่เหนือศาสตร์การปกครองทำให้ชุมชนมีจาคะ จิตอาสา เมตตากรุณา และคู่กรณี ชนะทั้งสองฝ่ายแบบ วิน-วิน และ 5) รณรงค์ให้ประชาชนหรือคู่กรณีฝึกสติสัมปชัญญะ อันเอื้อต่อการปลุกจิตสำนึก หิริ โอตตัปปะ และนิติอภัยทาน 4. ข้อเสนอเชิงนโยบายวัฒนธรรมการไกล่เกลี่ยที่สัมพันธ์กับสุขภาวะทางจิตของคู่กรณี คดีแพ่งในราชอาณาจักรไทย ประกอบด้วย 12 นโยบาย 13 มาตรการ คือ 1) ส่งเสริมและสนับสนุนให้ “บวร” เป็นกลไกส่งเสริมสุขภาวะทางจิตของประชาชน มี 2 มาตรการ 2) ส่งเสริมและสนับสนุนแบบแผนจารีต ฮีตคองของชุมชน ทั้งระดับผู้ปกครองของชุมชน พระสงฆ์ และฆราวาสทุกครัวเรือน มี 2 มาตรการ 3) ส่งเสริมและสนับสนุนวัฒนธรรมการไกล่เกลี่ยแนวพุทธสันติวิธีและ”บวร”มี 4 มาตรการ 4) ส่งเสริมให้กำหนดคุณสมบัติและตัวชี้วัด ตามคุณลักษณะผู้นำของมโหสถบัณฑิตหรือพระอริยเจ้า มี 2 มาตรการ 5) ส่งเสริมให้กรรมวิธีการไกล่เกลี่ยเน้นปิยวาจา สร้างศรัทธา ความสันโดษและอภัยทานแก่คู่กรณี มี 1 มาตรการ 6) ส่งเสริมและสนับสนุนบรรทัดฐานวิถีชีวิตใหม่แบบ นิวนอร์มอล ตามปรัชญาธรรมะคือธรรมชาติ 7) จัดอบรมหรือการเรียนการสอนวิธีวิเคราะห์ทุกข์ ควบคุมอารมณ์และกิเลสทั่วราชอาณาจักร 8) จัดทำคู่มือฝึกปฏิบัติตนเพื่อลดทิฐิมานะและเพิ่ม ความเป็นกลางทั้งกรรมการไกล่เกลี่ยและคู่กรณี 9) ให้กระทรวงยุติธรรมและกระทรวงมหาดไทย ยกย่องศาสนาอยู่เหนือศาสตร์การปกครอง 10) ส่งเสริมและสนับสนุนให้ทุกทบวงกรม จัดกิจกรรม ให้ชุมชนมีจาคะ จิตอาสา เมตตากรุณา และคู่กรณีชนะทั้งสองฝ่าย 11) ให้ทุกกระทรวงทบวงกรม จัดสื่อรณรงค์ให้ข้าราชการและประชาชนฝึกสติสัมปชัญญะ และ 12) ให้หมู่บ้านศีล 5 ปลุกจิตสำนึก หิริ โอตตัปปะ และนิติอภัยทาน มี 2 มาตรการ นอกจากนี้ ยุทธศาสตร์วัฒนธรรมไกล่เกลี่ยยังค้นพบรหัสภูมิปัญญาจำนวน 16 คำ This research aimed to: 1) study mediation cultures of mediation officials for psychological health of civil cases in the Kingdom of Thailand and Lao People’s Democratic Republic (Lao PDR), 2) study each case about psychological health of free case families and communities in the Kingdom of Thailand and Lao PDR, and 3) analyze components of mediation cultures relating to psychological health of civil cases in the Kingdom of Thailand and propose policies of mediation culture for psychological health of civil cases in the Kingdom of Thailand. This research was done by using both qualitative and quantitative researches. Qualitative research was conducted by Ethnographic research, participant observation and non participant , in-depth interview and key informants are abbots, village headmen, local leaders, case parties and general people. Purposive sampling was needed from the Kingdom of Thailand from Pakham, Nangrong, and Muang Districts, Burirum Provinces 35 people and 20 people from Savanna Khet, Khammouane, Champasak and Salavan Provinces, Lao PDR. Quantitative research was used by simple random sampling 500 people from Nangrong, Pakham, Muang Districts, and 5- Precept villages, Buriram Provinces, The Kingdom of Thailand. Data analysis was also done by using SPSS Statistics version 24. Additionally, content and factor analyses were needed in order to propose policies. The research results found that : 1. The mediation cultures relating to psychological health of civil cases in the Kingdom of Thailand, it showed that the culture, Buddhism and ancient Heet-Kong tradition being indicators for harmony surviving in the society, and having the respectfulness and faithfulness in Buddhism. Therefore, the temple is the faithful center according to the society and the believe of northeastern people (Isaan people), it is called “5-precept villages.” In Lao PDR, Laotians have strong belief and faithfulness in ancient Heet-Kong tradition, no problem in the violation of physical liberties. It is needed to enact a law that give importance to mediators from the village level and up village, using a word “free case” for evaluating the community development. The results found that 80 percent is “free-case” village. 2. The research results of case study related to psychological health of free case families and communities, it found that both countries performed the mediation cultures by using peaceful Buddhism and followed by ancient Heet-Kong cultures and by Dharma the doctrine of Buddha teachings. Moreover, Heet-Kong traditional cultures in Laotians are more strict than Thai people. In the Kingdom of Thailand, temples pay significant role as a center of the community’s mind and Thai people would love reconciliation. They pay respect to local headmen, respected elderlies, especially, abbots pay an important role in mediation cultures who applied using the teaching of the Buddha to settle dispute from the beginning and civil cases were not go directly to the courts. Thai people have “5-precepts villages”, living in a sufficiency economy, strictly follow the doctrine of Buddha teachings and using ancient Heet-Kong cultures. In addition, the Heet-Kong mediated under the 5-precepts Villages, houses, temples and communities can coexist happily. Currently, the Kingdom of Thailand has a total of 1,846 5-Precepts village. In Lao PDR, government decentralized power to community leaders such as Naew Home Ban (local philosophers on Heet-Kong), local leaders, Lao women,s confederation, young people confederation, retired militaries and polices etc. There are village committees act as if committees for mediation, This made the civil cases of Laotians settled successfully from the village level. Therefore, there are so many “case of free villages”. It can be seen a symbol of stars in the villages, and like for example the village of 3 stars and 4 developments. The star symbol is attached to village sign.. Apart from that, Laotians have also a strong use of ancient Heet-Kong cultures, believing in the law of karma, conscience (ashamed and afraid of sin), follow the rules of the villages, making it possible to settle civil cases easily. 3. There were 5 components of mediation cultures relating to psychological health of civil cases in the Kingdom of Thailand as follows : 1) “Bowon” is the mechanism to promote physical health together with Heet-Kong tradition, influencing the success and benefits to the mediation cultures using Buddhism ways in 5-precept and free-case village, 2) Leaders according to doctrine of Buddha use the pleasant speeches for creating the faithfulness and forgiving to the case parties, 3) Dharma is the nature for teachings with the analysis of emotions and desires for decreasing the arrogance and increasing neutrality for mediation, 4) Religious receptiveness with political sciences creates the villagers having donation, volunteer mind, benevolence and the case parties will have Win-Win situation, and 5) There should be the campaign of people or case parties, practicing the consciousness, conscience and the laws of forgiveness. 4. There were 12 policies and 13 measures proposed for mediation cultures for psychological health of civil cases of the civil parties in the Kingdom of Thailand comprising as follows : 1) Promote and support “Bowon” to be the mechanism to promote psychological happiness of people, consisting of 2 measures, 2) Promote and support the Heet-Kong tradition to the community levels including leaders, monks and laypersons in every household, consisting of 2 measures, 3) Promote and support the mediation cultures in peaceful Buddhism and “Bowon”, consisting of 4 measures, 4) Promote and support the characteristics good leaders, as a Buddha leadership feature, consisting of 2 measures, 5) Promote the mediation cultures emphasizing on pleasant speeches, faithful creation, thankfulness and forgiveness to the case parties, consisting of 1 measure, 6) Promote and support New Normal according to Dharma philosophy being nature, 7) Train or teach the lessons of suffering analysis, an emotional and passion control throughout the country, 8) Create the manual to self-training for decreasing the arrogance and increasing neutrality for both mediators and civil parties, 9) Propose the Ministry of Justice and the Ministry of Interior to admire the religion upper the political sciences., 10) Promote and support all governmental offices arranging the activities of sacrifice, generosity, volunteer mind, and kindness, to the civil parties with Win-Win situation, 11) Promote all governmental offices to campaign for officials and people to practice in consciousness and mediation, and 12) Promote the 5-precept villages having, awaken consciousness, conscience (ashamed and afraid of sin) and forgiveness, consisting of 2 measures. Moreover, the mediation cultures strategy also discovered 16 wisdom codes.

มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์. สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: สุรินทร์

Email: arit@srru.ac.th

Name: ทองอินทร์ ไหวดี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: สิงหา จันทริย์วงษ์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: ปิยศักดิ์ สีดา

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2565

Modified: 2566-10-02

Issued: 2566-10-02

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

CallNumber: 347.09 อ248อ

tha

DegreeName: ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต

Level: ปริญญาเอก

Descipline: ยุทธศาสตร์การพัฒนาภูมิภาค (สาธารณสุขชุมชน)

Grantor: มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

©copyrights มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	SRRUThesis2566-40.pdf	41.71 MB	26	2026-10-03 10:57:16

ใช้เวลา

0.022782 วินาที