ข้อขะลำและพฤติกรรมสุขภาพของหมอช้างในชีวมณฑลช้างเลี้ยงในราชอาณาจักรไทย และสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว

Taboo and health behavior of the elephant charmers in elephant biosphere, The Kingdom of Thailand and Lao people's

Name: สมศรี บุญมี

Address: บ้านเลขที่ 112/71 หมู่ที่ 7 ตาบลสลักได อาเภอเมือง จังหวัดสุรินทร์ 32000

keyword: ผู้สูงอายุ

Classification :.DDC: 613.0438

; สุขภาพ

Abstract: การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาอัตชีวประวัติสุขภาพ ข้อขะลาและพฤติกรรมสุขภาพของหมอช้างในจังหวัดสุรินทร์ ราชอาณาจักรไทย และแขวงจาปาสัก สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว (สปป.ลาว) 2) เพื่อวิเคราะห์องค์ประกอบด้านข้อขะลาที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมสุขภาพของหมอช้างในราชอาณาจักรไทย และ 3) เพื่อจัดทาข้อเสนอเชิงนโยบายพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพของหมอช้าง ควาญช้างและครอบครัวในราชอาณาจักรไทย การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบผสานวิธี ทั้งเชิงคุณภาพ และปริมาณ การวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้วิธีวิจัยแนวชาติพันธุ์วรรณนา โดยการสังเกต สัมภาษณ์แบบเจาะลึก และการสนทนากลุ่ม ผู้ให้ข้อมูลหลักใช้การสุ่มแบบเจาะจงเป็นหมอช้าง จานวน 4 คน (หมอสะเดียง 2 คน หมอสะดา 2 คน ) จากจังหวัดสุรินทร์ ในราชอาณาจักรไทย และครูบาใหญ่ หรือติญาย จากแขวงจาปาสัก สปป.ลาว จานวน 1 คน สัมภาษณ์แบบเจาะลึกสมาชิก ในครอบครัวของหมอช้าง ควาญช้าง และผู้เกี่ยวข้อง จานวน 57 คน ทั้งในราชอาณาจักรไทย และ สปป.ลาว ส่วนการวิจัยเชิงปริมาณใช้แบบสอบถามซึ่งมีความเชื่อมั่นตามเกณฑ์สัมประสิทธิ์อัลฟ่า ของครอนบาค ทั้งฉบับ 0.98 ไปสอบถาม จานวน 530 คน โดยมีการสุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง จากหมอช้าง ควาญช้าง ครอบครัว และผู้เกี่ยวข้อง ที่อาเภอท่าตูม และอาเภอชุมพลบุรี จังหวัดสุรินทร์ ในราชอาณาจักรไทย วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้โปรแกรมสาเร็จรูปทางสังคมศาสตร์ (SPSS) ทาการวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงสารวจ การถดถอยพหุคูณแบบขั้นตอน ผลการวิจัยนาไปสู่การสนทนากลุ่มผู้ทรงคุณวุฒิและผู้รู้ จานวน 24 คน เพื่อจัดทาข้อเสนอเชิงนโยบาย ผลการวิจัยสรุปได้ ดังนี้ 1. อัตชีวประวัติสุขภาพ ข้อขะลาและพฤติกรรมสุขภาพของหมอช้าง 5 คน ในชีวมณฑล ช้างเลี้ยง ในราชอาณาจักรไทย และ สปป.ลาว พบว่า หมอช้างมีอายุระหว่าง 81-89 ปี มีความเป็นผู้นา และได้รับความเชื่อถือศรัทธาจากชุมชน ปฏิบัติตามข้อขะลา และหลักศาสนาทั้งศาสนาผี พราหมณ์ และพุทธ ซึ่งมีความสัมพันธ์กับระบบนิเวศ และนิเวศวิทยาทางศาสนามาตั้งแต่บรรพบุรุษ เช่น ข้อขะลาที่เกี่ยวกับการบริโภค การเสพของมึนเมา การพูด การยืน การเดิน การนั่ง การนอน การดูแลตนเอง การดูแลครอบครัว การดูแลบ้าน และการดูแลช้าง หมอช้างดาเนินชีวิตสอดคล้องกับหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง, สุขบัญญัติแห่งชาติ 10 ประการ และหลัก 6 อ.ของกระทรวงสาธารณสุข ทาให้หมอช้างมีสุขภาพดีทั้งด้านร่างกาย อารมณ์ สังคม จิตวิญญาณ และสุขภาวะ ทางปัญญา ส่งผลให้มีความน่าเชื่อถือ มีภาวะผู้นา ความจาดี มีเมตตา มีน้าใจเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่และ ไม่เบียดเบียน มีความสุข ครอบครัวอบอุ่น เข้มแข็ง มีสันติภาพและอายุยืน และยังพบว่า ข้อขะลา และพฤติกรรมสุขภาพของหมอช้างทั้งสองประเทศไม่แตกต่างกัน โดยปฏิบัติในกิจวัตรประจาวัน และเมื่อในอดีตจะปฏิบัติอย่างเคร่งครัดในช่วงที่ออกไปคล้องช้างป่า 2. องค์ประกอบด้านข้อขะลาที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมสุขภาพของหมอช้าง ในราชอาณาจักร ไทย มี 5 องค์ประกอบ คือ 1) ข้อปฏิบัติและการรับประทานอาหารเพื่อสุขภาพ 2) สายใยสัมพันธ์ ของคนในครอบครัว 3) เคร่งครัดในศีลธรรม และปฏิบัติตามหลักศาสนา 4) ความน่าเชื่อถือและ ภาวะผู้นา และ 5) มีน้าใจเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ และไม่เบียดเบียน 3. การจัดทาข้อเสนอเชิงนโยบายพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพของหมอช้าง ควาญช้างและครอบครัวในราชอาณาจักรไทย มีจานวนทั้งสิ้น 5 นโยบาย 21 มาตรการ คือ 1) ส่งเสริมข้อปฏิบัติ และการรับประทานอาหารเพื่อสุขภาพ มี 6 มาตรการ 2) การส่งเสริมสายใยสัมพันธ์ของคน ในครอบครัว มี 4 มาตรการ 3) ส่งเสริมความเคร่งครัดในศีลธรรมและปฏิบัติตามหลักศาสนา มี 5 มาตรการ 4) ส่งเสริมความน่าเชื่อถือและภาวะเป็นผู้นา มี 3 มาตรการ และ 5) ส่งเสริมการมีน้าใจเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ และไม่เบียดเบียน มี 3 มาตรการ จากผลการวิจัย และข้อเสนอเชิงนโยบายพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพของหมอช้าง ควาญช้างและครอบครัวในราชอาณาจักรไทย พร้อมทั้งได้จัดทาแบบจาลอง (โมเดล) จากการถอดรหัส ภูมิปัญญา และผลการวิจัยในครั้งนี้ด้วย เพื่อประยุกต์ใช้กับประชาชนทั่วไปในอนาคต โดยนาเสนอต่อผู้ว่าราชการจังหวัดสุรินทร์, องค์การสวนสัตว์ในพระบรมราชูปถัมภ์ “โครงการคชอาณาจักรจังหวัดสุรินทร์”, องค์การบริหารส่วนจังหวัดสุรินทร์ “ศูนย์คชศึกษาจังหวัดสุรินทร์”(โลกของช้าง), สานักงานสาธารณสุขจังหวัดสุรินทร์ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อพิจารณาดาเนินการตามความเหมาะสมต่อไป และในอนาคตควรพิจารณาสนับสนุนให้มีการทาวิจัยแบบสหวิทยาการ เพื่อพัฒนาสุขภาพของหมอช้าง ควาญช้าง ประชาชน และช้างเลี้ยงในจังหวัดสุรินทร์ และเห็นสมควรจัดตั้ง “กองทุนฉุกเฉินเพื่อช้าง และสิ่งแวดล้อมจังหวัดสุรินทร์”หรือ “กองทุนเอฟเฟ่สุรินทร์” (Emergency Fund for Elephant and Environment, Surin Province/ EFFEES) เพื่อเป็นภูมิคุ้มกันที่ดีในการดาเนินงานทั้งในปัจจุบัน และอนาคต The objectives of this research were: 1) to study health autobiography, taboo and health behavior of the elephant charmers in Surin province, the Kingdom of Thailand and Champasak province, Lao People,s Democratic Republic (Lao PDR); 2) to analyze the taboo related to health behavior of the elephant charmers in the Kingdom of Thailand; and 3) to propose policies for health behavior development of the elephant charmers, mahouts and their families in the Kingdom of Thailand. This is mixed-method research both qualitative and quantitative researches. The qualitative research was conducted by using Ethnographic research, observations and In-depth interviews. The key informants were 4 elephant charmers (2 Moh-Sa-dieng and 2 Moh-Sadam, in Kui language) from Surin province, the Kingdom of Thailand and 1 elephant charmer (1 Kru-ba-yai or Ti-Yai, in Lao language) from Champasak province, Lao PDR. Then, In-depth interviews were 57 cases - mahouts, local philosophers, family members and general people both in the Kingdom of Thailand and Lao PDR. Quantitative research is used by purposive sampling. A questionnaire was reliable based on Cronbach's alpha coefficient, the whole version 0.98. The questionnaire was asked through 530 cases of the elephant charmers, mahouts, their families and people involved in Thatum and Chumpon Buri districts, Surin province, the Kingdom of Thailand. Data analysis was also done by using Statistical Package of the Social Sciences for Windows: SPSS. The exploratory factor analysis and stepwise multiple regression analysis were analyzed. The findings were taken to focus group discussion by 24 experts and knowledgeable people in order to propose the policies proposal. Research results Summarized were as follows: : 1. Autobiographical health, taboo and health behaviors of 5 elephant charmers in elephant biosphere, the Kingdom of Thailand and Lao PDR, aged between 81- 89 years. They have been strictly following taboos, the primitive religion, Brahmins and Buddhism, that have related to ecosystem and religious ecology since ancestors. Taboos they believe are consumption, intoxication, speaking, standing, walking, sitting, lying, self-care, home care and elephant care. They live their life in accordance with the Sufficiency Economy Philosophy, the 10 National Health Commands and the 6 Principles of the Ministry of Public Health. These gave them having a good health in terms of physical, emotional, social, spiritual and intellectual health. This resulted in credibility, leadership, good memory, generosity and non-violence, happiness, warm family, strength, peace and longevity. It was also found that the taboos and the health behaviors of the elephant charmers in both countries were not different by performing in daily routine and would strictly be complied with the period when they were going out to the wild elephants round-up. 2. There are five components of taboos related to the health behavior of elephant charmers in the Kingdom of Thailand, as follows: 1) practices and eating healthy food; 2) the family relationship; 3) being strict in morals and adhere to religious principles; 4) credibility and leadership; and 5) generosity and not encroaching. 3. Preparation of policy proposals for health behavior development of elephant charmers, mahouts and their families in the Kingdom of Thailand here is included by 5 policies and 21 measures: 1) promoting health practices and eating healthy food with 6 measures; 2) promoting family relationship with 4 measures; 3) promoting strict morality and religious principles with 5 measures; 4) promoting credibility and leadership with 3 measures; and 5) promoting generosity and not encroaching with 3 measures. From major findings and policy proposals for health behavior development of elephant charmers, mahouts and their families in the Kingdom of Thailand, there have been created a model from deciphering the local wisdom and the results of this research as well to apply to the general public in the future by presenting to the Governor of Surin Province; the Zoological Park Organization under the Royal Patronage called “Surin Elephant Kingdom Project”; Surin Provincial Administrative Organization called “Elephant Study Center, Surin province”(Elephant world); Surin Provincial Public Health Center and the other related agencies to consider further appropriate action as well and in the future it should be considered supporting interdisciplinary research to improve the health of elephant charmers, mahouts, their families and domestic elephant in Surin Province. It should be considered to establish “Emergency Fund for Elephants and the Environment of Surin Province” or “Emergency Fund for Elephant and Environment, Surin Province/ EFFEES) in order to be a good immunity for operating both now and in the future.

มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์. สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: สุรินทร์

Email: arit@srru.ac.th

Name: ทองอินทร์ ไหวดี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: สิงหา จันทริย์วงษ์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: ปิยศักดิ์ สีดา

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2565

Modified: 2569-01-08

Issued: 2569-01-08

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

CallNumber: วพ 613.0438 ส16ข

tha

DegreeName: ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต

Level: ปริญญาเอก

Descipline: ยุทธศาสตร์การพัฒนาภูมิภาค (สาธารณสุขชุมชน)

Grantor: มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

©copyrights มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	SRRUThesis2568_28.pdf	81.63 MB	12	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.050282 วินาที